Uno cynghorau: cynllun wedi’i wrthod ym Môn

Mae cynghorwyr Ynys Môn wedi gwrthod cynlluniau newydd i uno awdurdod lleol yr ynys gyda Chyngor Gwynedd.

Mae Llywodraeth Cymru wedi atgyfodi cynlluniau i torri nifer y cynghorau o 22 i ddeg. Ond gwrthodwyd papur gwyrdd ymgynghori gan aelodau o ddwy ochr y siambr yn Llangefni ar dydd Iau.

Mae adroddiad gan y cyngor wedi cyhuddo’r Llywodraeth o ”canolbwyntio’n ormodol ar strwythurau, llinellau ar fap a mwy o bwerau” – gyda ddim llawer o sôn ”am y ffordd orau o ddiogelu atebolrwydd lleol.”

Roedd y Llywodraeth yn cynnig uno yn 2015 ond gadawodd ei gynllun yn dilyn etholiadau’r Cynulliad. Wedyn yn mis Mawrth, cafodd gynlluniau i uno’r cynghorau ei ailgyflwyno gan Ysgrifennydd Llywodraeth Leol, Aled Davies.

Mae’r Llywodraeth yn dweud ei fod yn ystyried tri opsiwn ar gyfer uno – yn wirfoddol, yn raddol neu drwy rhaglen gynhwysfawr sengl.

Mae ei Bapur Gwyrdd, sy’n ffafrio ad-drefnu, yn gosod ei fwriad ar gyfer ”llywodraeth leol gryfach, sydd wedi’i rymuso yng Nghymru.”

Ond meddai Arweinydd Cyngor Môn, Llinos Medi: ”Nid ydym wedi ein darbwyllo bod unrhyw fanteision o uno ac yn sicr nid dyma’r ateb i’r toriadau ariannol sylweddol a wynebir gan gynghorau ar draws Cymru.”

”Mae Llywodraeth leol yng Nghymru eisoes yn wynebu toriadau ariannol sylweddol ond rydym eto i glywed gan Lywodraeth Cymru o le y bydd yr arian yn dod i dalu amdano. Amcangyfrifir y gallai ad-drefnu llywodraeth leol gostio dros £200m. Yn sicr, byddai’n well gwario’r arian yma ar wella gwasanaethau i drigolion pan mae ein cyllidebau dan gymaint o bwysau.”

”Byddai uno ardaloedd Ynys Môn a Gwynedd yn creu ardal ddaearyddol enfawr a byddai hynny’n siŵr o effeithio ar atebolrwydd lleol a sut y darperir gwasanaethau yn lleol. Mae Aelodau hefyd yn teimlo y gallai ad-drefnu amharu ar y gwaith sy’n cael ei wneud a llesteirio cynnydd ar brosiectau isadeiledd sylweddol a arweinir gan y cyngor a’r gwaith o drawsnewid y gwasanaethau.”

Os bydd uno’n mynd ymlaen, byddai un cyngor ar gyfer y ddwy sir yn cwmpasu 102.5 milltir – o Cemaes yn y gogledd i Aberdyfi yn y canolbarth.

Ar ochr yr wrthblaid, dyweddod arweinydd y grŵp Annibynwyr Môn, Bryan Owen: ”Nid yw’r ffaith bod rhywbeth yn fwy bob amser yn golygu ei fod yn well. Rydym wedi gweld hyn gyda’r gwasanaeth iechyd.”

”Credaf y byddai unrhyw uniad yn cael effaith ddinistriol iawn ar atebolrwydd lleol a gwasanaethau, yn ogystal ag effaith economaidd sylweddol ar dref Llangefni lle mae prif swyddfeydd y Cyngor wedi’u lleoli.”

Yn ystod y cyfarfod, galwodd Mr Owen ar y Prif Weinidog, Carwyn Jones, i ”gadw’r Papur Gwyrdd yn y bin.”

Gwrthododd un cynghorydd o’r bleidlais i wrthod y cynigion, ond dywedodd aelod Llafur dros Gaergybi, Glyn Haynes, ei fod yn cefnogi pryderon am y cynllun mewn egwyddor.

Bydd y Cyngor yn cyflwyno ymateb manwl i Mr Davies erbyn dydd Mawrth nesaf.

MônFM

Eich Gorsaf, Eich Llais / Your Station, Your Voice