Propelor llong hanesyddol yn dychwelyd i’r Almaen

Heddlu Gogledd Cymru

Mae propelor o long danfor o’r Rhyfel Byd Cyntaf wedi bod yn dychwelyd at Lynges yr Almaen.

Darganfuwyd un o ddau bropelor o’r llong mewn storfa ym Mangor fis Medi 2017, yn dilyn cyrch heddlu ar gyfeiriad ar Ynys Môn.

Credir ei fod wedi cael ei godi yn anghyfreithlon o weddillion y llong UC-75 gan nofiwr tanddwr. Mae dyn wedi derbyn rhybudd ffurfiol gan yr heddlu.

Dydd Gwener diwethaf (31 Awst), dechreuodd y propel ei daith yn ôl i’r Almaen gydag ail un yn cael ei arddangos yn Amgueddfa’r Llynges Frenhinol yn Portsmouth. Fe’i trosglwyddwyd yn swyddogol ar fwrdd FGS Bonn sydd yn Plymouth.

Adeiladwyd y llong danfor Almeinig UC-75 yn Hamburg ac fe’i lansiwyd ym mis Tachwedd 1916. Credir iddi suddo 58 llong yn cynnwys dwy long ryfel a chreu difrod i wyth arall naill ai gan dorpedo neu ffrwydron.

Dinistriwyd yr UC-75 gan long y Llynges Brydeinig, HMS Fairy ym mis Mai 1918. Bu farw 17 o’r criw gan adael 14 i oroesi.

Meddai Capten Matthias Schmidt, swyddog yn Llynges yr Almaen: ”Mi wnaeth y propelor dystio i’r frwydr am fywyd 100 mlynedd yn ôl. Mae’n dod adre…mae stori UC-75 yn neges o gymodi a gobaith – ffrwyth partneriaeth agos rhwng ein cenhedloedd sydd wedi dod â ni ynghyd yma heddiw.”

Ychwnegodd Is-lyngesydd Syr Alan Massey, prif weithredwr Asiantaeth Forwrol a Gwylwyr y Glannau: ”Mae’r darnau hyn o’r llong yn adrodd stori am ryfela chwerw a dioddefaint ond mae hefyd yn stori o ddewrder, aberth a chariad.”

”Mae’n briodol y byddant nawr yn atgoffa dinasyddion y ddwy wlad o wirionedd y rhyfel a’r aberth personol a ddigwyddodd. Rydym ni yn yr MCA yn falch o fod yn rhan o’r cofio.”

Ym mis Tachwedd, cynhelir dwy seremoni Goffa, un yn yr Almaen, ac un yn y DU i anrhydeddu’r rhai fu farw ar y ddwy ochr.

Roedd y gwaith adfer a chadwraeth yn gydweithrediad rhwng Asiantaeth Forwrol a Gwylwyr y Glannau, Heddlu Gogledd Cymru a Historic England.

Y dyn a fu’n glanhau’r ddau bropelor oedd Paul Stevens, hyfforddwr yn Ysgol Sgiliau Coleg Morwrol Southhampton, a dreuliodd ynghyd â’i fyfyrwyr dros 50 awr yn glanhau’r un cyntaf ar gyfer y trosglwyddo.

Meddai Alison Kentuck o’r MCA: ”Mae’r llongddrylliadau o’r Rhyfel Byd Cyntaf yn rhan bwysig o’n hetifeddiaeth ddiwylliannol ac mae nofwyr tanddwr yn gwneud cyfraniad enfawr i’n gwybodaeth a’n dealltwriaeth o hyn drwy ddarganfod safleoedd newydd ac yn rhoi enwau ar rai a oedd yn ddi-enw o’r blaen.”

”Serch hynny nid mater o ‘Fi Piau” ydy hwn. Rhaid cofnodi pob darganfyddiad a rhoi gwybod i’r Derbynnydd Llongddrylliadau fel y gall y perchnogion cyfreithlon gael y cyfle i dderbyn eu heiddo yn ôl ac i amgueddfeydd a sefydliadau eraill gael y cyfle i gaffael gwrthrychau o arwyddocâd hanesyddol.”

Meddai Mark Dunkley, archeolegydd morwrol gyda Historic England: ”Mae’r safle’r UC-75 yn feddrod milwrol ac yn atgof o’r holl fywydau a gollwyd yn y môr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae’r adfer y ddau bropelor a gafodd eu gwerthu ar gyfer sgrap yn dangos pa mor fregus yw ein gorffennol i leiafrif bach o droseddwyr.”

Leave A Reply

Ni fydd eich cyfeiriad e-bost yn cael ei gyhoeddi. Mae'r meysydd gofynnol yn cael eu marcio *

MônFM

Eich Gorsaf, Eich Llais / Your Station, Your Voice